To Top
05:35 Δευτέρα
6 Απριλίου 2020
Επόμενο
Προηγούμενο
Κοραής: Προς τους λιθοβολητές της Φιλοσοφίας
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ "Φ" • Κοραής: Προς τους λιθοβολητές της Φιλοσοφίας
  23 Μαρτίου 2020, 10:50 πμ  
 
«Τόσο είναι βέβαιο ότι χωρίς τη Φιλοσοφία κανένας κλάδος της επιστήμης ή είδος της τέχνης, καμία ανθρώπινη πράξη δεν θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε καλή έκβαση, ώστε οι πρόγονοί μας ονόμαζαν Φιλοσοφία όλη την περιοχή της ανθρώπινης παιδείας, οδηγώντας τη θεωρία και την πράξη μας προς τα χρήσιμα στον ανθρώπινο βίο.» Αδαμάντιος Κοραής, Στοχασμοί αυτοσχέδιοι.

Ο Κοραής (1748-1833) γεννήθηκε στη Σμύρνη. Ο πατέρας του αν και στερημένος παιδείας θεωρούσε, όπως ο ίδιος ο Κοραής γράφει στον Βίο του (1834: 4), ότι «μόνη η παιδεία τελειοποιεί τα δώρα της φύσεως, και επυρώθη με τον έρωτα της παιδείας». Η εγγράμματη μητέρα του εξάλλου αποτελούσε μοναδική περίπτωση για την εποχή της, «καθώς ευτύχησε να έχει πατέρα τον Αδαμάντιον τον Ρύσιον, τον σοφώτατον εκείνου του καιρού εις την ελληνική φιλολογίαν άνδρα» (2-3), ο οποίος μην έχοντας αρσενικά παιδιά μόρφωσε τις κόρες του, με αποτέλεσμα να είναι οι μόνες γυναίκες που γνώριζαν γραφή και ανάγνωση στην Σμύρνη. Ο παππούς του ήταν αυτός που του κληροδότησε και τη βιβλιοθήκη του, ώστε γρήγορα ο νεαρός Κοραής να συνειδητοποιήσει αφενός το πόσο ελλιπής ήταν η παιδεία στην εποχή του και αφετέρου τη δύναμή της, με συνέπεια να ταξιδέψει για να μορφωθεί. Οι γονείς του προσπάθησαν να τον πείσουν να μείνει στη Σμύρνη και όπως λέει ο ίδιος «μεταχειρίστηκαν όλους τους τρόπους, ως και το δέλεαρ του γάμου για να μεταβάλλουν τη γνώμη μου» με μια νέα, όμορφη, πλούσια και ορφανή νύφη, την οποία ο Κοραής θα νυμφευόταν «αν ο έρως της ελευθερίας δεν με εβίαζε να καταφρονήσω πάσης λογής άλλους έρωτες». (20)

Σπουδάζοντας στη Γαλλία, έζησε από κοντά τη γαλλική επανάσταση, γεγονός που τον βοήθησε να συνειδητοποιήσει ότι το όραμα της ελευθερίας μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο μέσα από τη σωστή εκπαίδευση, εκείνη που στηρίζεται στο ελεύθερο πνεύμα και την κριτική σκέψη. Η Φιλοσοφία ήταν η πλέον κατάλληλη για να διδάξει την ελευθερία στους Έλληνες. Έτσι, άρχισε να αναζητεί τα κείμενα των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων τα οποία μετέφρασε με κόπο προκειμένου να χτίσει τη συνολική παιδεία που ήταν απαραίτητη για την αφύπνιση του υπόδουλου έθνους. Με έκπληξή του όμως συνάντησε σθεναρή αντίδραση από τους ίδιους τους Έλληνες και συγκεκριμένα από την Εκκλησία. Γράφει στους «Αυτοσχέδιους στοχασμούς» του (εκδ. Κασιγόνη, 1928, σ.9 κ.εξ.): «Οι γοερές φωνές των Γραικών προς αυτήν [τη Φιλοσοφία] εισακούστηκαν. Και η σπλαχνική Φιλοσοφία επιστρέφει πάλι στην παλαιά της πατρίδα, να θεραπεύσει τις πολύχρονες πληγές της Ελλάδας και να διασκεδάσει τον ζόφο, που αμαύρωσε τα πρόσωπα των Ελλήνων… Αλλά τι ακούω;… Βρίσκονται στην Ελλάδα Έλληνες οι οποίοι έχοντας γεμίσει λίθους τους κόλπους τους και έχοντας ανέβει σαν σε μια ψηλή πέτρα στην θρησκεία (όπως οι ίδιοι λένε), λιθοβολούν με απάνθρωπο τρόπο την Φιλοσοφία, για να της εμποδίσουν την είσοδο στην Ελλάδα.»

Στην Ελλάδα η Φιλοσοφία θεωρούνταν εχθρός της θρησκείας. Αναρωτιέται ο Κοραής: «Σε ποιο μέρος της φωτισμένης Ευρώπης κήρυξε η Φιλοσοφία πόλεμο κατά της θρησκείας; Εκτός αν συγχέουν με τη θρησκεία τη Δεισιδαιμονία, την οποία αληθώς μάχεται και πολεμά η Φιλοσοφία, καθώς την αποστρέφεται και η αληθής θρησκεία.»

Στους Αυτοσχέδιους στοχασμούς ο Κοραής μιλάει άλλοτε ειρωνικά άλλοτε μειλίχια, με μόνο όπλο την λογική, αλλά πουθενά δεν βάλλει εναντίον της θρησκείας. Για τον ίδιο, η ελευθερία των Ελλήνων θα ξεκινήσει μόνο από την ατομική ελευθερία που προσφέρει η Φιλοσοφία. Ζητάει από τους Σμυρνιούς να προμηθεύσουν «την πλούσια Σμύρνη με βιβλιοθήκη πλούσια» ώστε τα παιδιά τους «να μεταμορφωθούν από θηρία σε λογικούς ανθρώπους». 

Γιατί «όποιοι μας διδάσκουν να κλείσουμε τις πύλες της Ελλάδας στη Φιλοσοφία, χωρίς την οποία η τελείωση της ανθρώπινης φύσεως είναι αδύνατη, μας διδάσκουν να μείνουμε όπως επιθυμούν να μείνουν αυτοί, αιωνίως νήπιοι και μωροί».

*Η δρ Έλσα Νικολαΐδου διδάσκει Φιλοσοφία στο Med High.
  Έλσα Νικολαΐδου   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...